Việc các lệnh trừng phạt đối với Iran có dấu hiệu được nới lỏng từng làm dấy lên kỳ vọng quốc gia này sẽ nhanh chóng đưa lượng dầu thô tồn kho ra thị trường. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, quá trình giải phóng lượng dầu tích trữ sẽ không diễn ra dễ dàng như kỳ vọng. Mặc dù Iran có thể tăng xuất khẩu trong ngắn hạn, thị trường dầu mỏ toàn cầu hiện đang đối mặt với nhiều yếu tố bất lợi như nguồn cung dồi dào, nhu cầu tăng trưởng chậm và sự cạnh tranh gay gắt từ các nhà sản xuất khác.
Lượng dầu tồn kho lớn nhưng thiếu người mua
Trong nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt, Iran đã tích lũy lượng lớn dầu thô trên các tàu chứa nổi ngoài khơi. Phần lớn số dầu này chưa có điểm đến rõ ràng do nhiều khách hàng vẫn thận trọng trước các rủi ro pháp lý và tài chính liên quan đến giao dịch với Iran.
Ngay cả khi các biện pháp hạn chế được nới lỏng, điều đó không đồng nghĩa lượng dầu sẽ lập tức được tiêu thụ. Các nhà máy lọc dầu và doanh nghiệp nhập khẩu vẫn cần thời gian để đánh giá rủi ro, ký kết hợp đồng mới và sắp xếp chuỗi logistics. Điều này khiến tốc độ giải phóng tồn kho có thể chậm hơn đáng kể so với kỳ vọng ban đầu.
Thị trường dầu đang dư cung
Một trong những trở ngại lớn nhất đối với Iran là bối cảnh thị trường dầu thế giới đã thay đổi đáng kể. Sau khi căng thẳng tại eo biển Hormuz hạ nhiệt, hoạt động vận chuyển dầu dần trở lại bình thường và nhiều quốc gia sản xuất cũng nhanh chóng khôi phục sản lượng.
Bên cạnh đó, các thành viên OPEC+ đang từng bước tăng sản lượng nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Điều này khiến nguồn cung dầu toàn cầu trở nên dồi dào hơn, tạo áp lực cạnh tranh lớn đối với dầu thô của Iran. Khi người mua có nhiều lựa chọn, Iran sẽ phải chấp nhận mức giá cạnh tranh hơn để thu hút khách hàng.
Nhu cầu tiêu thụ dầu chưa phục hồi mạnh
Không chỉ đối mặt với nguồn cung tăng cao, Iran còn chịu tác động từ nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu tăng chậm hơn dự báo. Trung Quốc – khách hàng lớn nhất của dầu Iran trong nhiều năm qua – đang chứng kiến mức tăng trưởng nhu cầu nhiên liệu chậm lại do kinh tế giảm tốc và quá trình chuyển đổi sang xe điện diễn ra nhanh hơn.
Trong khi đó, nhiều quốc gia vẫn chưa vội bổ sung kho dự trữ dầu chiến lược vì lo ngại giá có thể tiếp tục giảm trong thời gian tới. Điều này khiến lượng cầu trên thị trường chưa đủ lớn để hấp thụ nhanh lượng dầu tồn kho của Iran.
Cạnh tranh gay gắt từ các nhà xuất khẩu khác
Ngoài yếu tố nhu cầu, Iran còn phải cạnh tranh trực tiếp với nhiều nhà xuất khẩu dầu lớn như Saudi Arabia, Iraq, UAE và Nga. Các quốc gia này đều đang tăng cường xuất khẩu nhằm giành lại thị phần sau giai đoạn gián đoạn nguồn cung.
Do đã có hệ thống khách hàng ổn định cùng hạ tầng logistics hoàn chỉnh, các nhà sản xuất này có lợi thế lớn hơn Iran. Trong khi đó, Iran vẫn cần thời gian để tái thiết lập các mối quan hệ thương mại, khôi phục hoạt động thanh toán quốc tế và xây dựng lại niềm tin với các đối tác nhập khẩu.
Yếu tố địa chính trị vẫn là rủi ro lớn
Dù các cuộc đàm phán giúp giảm căng thẳng và mở ra cơ hội nới lỏng trừng phạt, môi trường địa chính trị tại Trung Đông vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn. Bất kỳ diễn biến tiêu cực nào liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran hoặc xung đột khu vực đều có thể khiến các lệnh trừng phạt được tái áp đặt.
Chính sự thiếu chắc chắn này khiến nhiều doanh nghiệp, ngân hàng và hãng vận tải vẫn duy trì thái độ thận trọng khi hợp tác với Iran. Đây là yếu tố có thể hạn chế tốc độ tăng xuất khẩu ngay cả khi về mặt pháp lý, các rào cản đã được nới lỏng.
Giá dầu có thể chịu áp lực trong ngắn hạn
Nếu Iran từng bước đưa thêm dầu ra thị trường, giá dầu thế giới có thể chịu áp lực giảm trong ngắn hạn, đặc biệt khi nguồn cung từ OPEC+ cũng đang tăng lên. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng tác động sẽ không quá mạnh bởi lượng dầu tồn kho của Iran khó có thể được bán hết trong thời gian ngắn.
Thay vào đó, thị trường nhiều khả năng sẽ chứng kiến quá trình giải phóng nguồn cung diễn ra từ từ, phụ thuộc vào nhu cầu thực tế của các khách hàng lớn cũng như diễn biến của kinh tế toàn cầu.
Triển vọng của Iran trong thời gian tới
Việc được nới lỏng các lệnh trừng phạt là cơ hội quan trọng để Iran khôi phục ngành dầu khí và tăng nguồn thu từ xuất khẩu. Tuy nhiên, lượng dầu tồn kho lớn không đồng nghĩa với khả năng bán ra nhanh chóng.
Trong bối cảnh thị trường đang dư cung, nhu cầu tăng chậm và cạnh tranh ngày càng gay gắt, Iran sẽ phải mất nhiều thời gian để đưa lượng dầu tích trữ trở lại thị trường. Tốc độ phục hồi xuất khẩu sẽ phụ thuộc vào niềm tin của khách hàng quốc tế, diễn biến địa chính trị và khả năng cân bằng cung – cầu của thị trường dầu mỏ toàn cầu trong những tháng tới.